Ο ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΣ ΣΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΥΛΑΙΑ *ΚΡΙΤΙΚΗ (ΑΓΓΕΛΑ ΜΑΝΤΖΙΟΥ)

Το διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη «ο Αμερικάνος», σε θεατροποιημένη μορφή, παρακολουθήσαμε στο θέατρο Αυλαία. Παράσταση που ανέδειξε τον πλούσιο λόγο και την ιδιότυπη γλώσσα του κειμένου, εκφρασμένη με μια λεπτή, νοσταλγική μελαγχολία, στη συμπυκνωμένη, κριτική παρατήρηση της εποχής, του τοπίου και των ανθρώπων.


Με επίκεντρο τον άνθρωπο και τις περιπέτειές του, σε μια διαχρονία ως προς την θεματολογία του κειμένου ( ξενιτεμός, έρωτας, μνήμη, νοσταλγία, χρόνος, γλώσσα, επικοινωνία, έθιμα, λαϊκότητα, καθημερινότητα, κοινωνικός σχολιασμός) αλλά και σε μιαν συγχρονία των ημερών (γιορτές του Δωδεκαήμερου, Χριστούγγενα – Πρωτοχρονιά- Θεοφάνεια), η παράσταση συμπλήρωσε τον επίκαιρο κύκλο των μηνυμάτων της.


Παράσταση με μιαν απέριττη αύρα, έδωσε έμφαση στην καθαρότητα της απλότητας και στη λιτή έκφραση, υπηρετώντας άμεσα το κείμενο και τιμώντας τη μνήμη του μεγάλου Έλληνα συγγραφέα.


Σκηνοθετικά πολύ ενδιαφέρουσα αποτύπωση. Ο σκηνοθέτης αξιοποίησε με ελάχιστα μέσα τη θεατρική σύμβαση, δημιουργώντας την συγκινητική ατμόσφαιρα των επιμέρους σκηνών, στη ροή της προς αφήγησιν ιστορίας. Αποτύπωσε έτσι με πολλές εικόνες τους νοηματικούς άξονες του κειμένου, διαγράφοντας αδρά και υπονοητικά χαρακτήρες, συμπεριφορές, καταστάσεις. Η αινιγματική μορφή του ξένου που επιστρέφει, η αλλαγή εστίασης, η παρατήρηση του τοπίου και των ανθρώπων, η νοσταλγία, ο γενέθλιος τόπος και τα αγαπημένα πρόσωπα, παρόντα και απόντα, αλλά και ο κοινωνικός περίγυρος, η λαϊκή παρατήρηση και παρατηρητικότητα, που οδηγούν στην αναγνώριση του ξένου και στη λύτρωση του αίσιου τέλους, δόθηκαν με ειλικρίνεια και ήσυχες κορυφώσεις.


Τα συμβολικά αντικείμενα που χρησιμοποιήθηκαν όπως, βαλίτσα, νομίσματα, καπέλο, σάλι, ποτηράκια, κεριά, φακός, ακόμη και το πιάνο και το σαντούρι επί σκηνής, τυλίχτηκαν σε αφαιρετικούς καπνούς, υπογραμμίζοντας την επίταση της νοσταλγίας, για να ακουστούν οι φωνές των ανθρώπων και τα τραγούδια του τόπου αλλά και οι ψαλμωδίες των ημερών και της χαράς του γάμου.


Η μουσική με τις μελωδίες του πιάνου και τον μουσικό επί σκηνής, έδωσε την αίσθηση και την ισχυρή εντύπωση της συνομιλίας, σε μια πολύ ιδιαίτερη υπογράμμιση ακόμη και των σιωπών ανάμεσα στα δύο πρόσωπα, μετατοπίζοντας το επικοινωνιακό πεδίο και ανοίγοντας κύκλους απεύθυνσης από το ομιλούν πρόσωπο στη σιωπή του εαυτού και της συνείδησής του.


Η μουσική της παράστασης με μιαν μελαγχολική πολυφωνία ισοκρατήματος έδωσε ποικίλα ηχοχρώματα ενισχύοντας και συμπληρώνοντας την έκφραση του ηθοποιού και της πολυτροπικής αναφοράς του κειμένου στη δημώδη, αστική και θρησκευτική μουσικότητα τόσο της μουσικής καθαυτής όσο και της γλώσσας. Την ατμόσφαιρα αυτή φώτισαν καίρια και οι φωτισμοί με την επιλογή απλών μέσων, ολοκληρώνοντας το ύφος της μεταφοράς.


Ο Αμερικάνος, απλότητα και καθαρότητα έκφρασης, υποδεικτική κίνηση προσώπων και φωνών στο θέατρο ως διήγημα. Διήγημα στη διαχρονική νοηματική συμπύκνωση του κόσμου, όπως τον είδε η ευαίσθητη αισθητική ενός αγίου των γραμμάτων.


« Ο ξένος…ευρέθη κρατών μίαν αγγλικήν λίραν. Την έριψε πάραυτα εις τη παλάμην του Βαγγέλη με τόσην προθυμίαν και χαράν, ως να ήτο ο λαμβάνων και όχι ο δίδων».


«Και την παραμονήν του Αγίου Βασιλείου εσπέρας, ισταμένη εις τον εξώστην, ηκούσθη φωνούσα προς τους διερχομένους ομίλους των παίδων: – Ελάτε , παιδιά, να τραγ’δήστε!».


ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ:


Σκηνοθεσία-Ερμηνεία-Φωτισμοί: Θανάσης Σαράντος

Μουσική σύνθεση: Λάμπρος Πηγούνης

Μουσικός επί σκηνής: Γιώργος Τζιαφέττας

Σκηνική επιμέλεια: Λίνα Μότσιου

Βοηθός σκηνοθέτη: Δημήτρης Κερεστετζής

Φωτογραφίες: Τάσος Θωμόγλου, Μαριλένα Σταφυλίδου, Γεράσιμος Νεόφυτος

Διεύθυνση Παραγωγής: Στέλιος Χλιαράς

Οργάνωση Παραγωγής «Ηθικόν Ακμαιότατον», «Γίνονται Έργα»

Θέατρο Αυλαία


cityculture.gr/ γράφει η Άγγελα Μάντζιου

Πηγή: http://cityculture.gr/2017/01/o-amerikanos-sto-theatro-avlea-kritiki

«Ο Αμερικάνος» και η πληρότητα μιας σοφά λιτής παράστασης. Είδαμε & Σχολιάζουμε.

«Ο Αμερικάνος» και η πληρότητα μιας σοφά λιτής παράστασης. Είδαμε & Σχολιάζουμε.

        Σίγουρα αξιοπρόσεκτες οι «σφραγίδες» που συνοδεύουν το «διαβατήριο» της συγκεκριμένης παράστασης και μιλούν για επιτυχία επί επτά συνεχείς σεζόν, με πολλές περιοδείες και εξαντλημένα εισιτήρια, ικανές να σε δελεάσουν. Από την άλλη, στον απόηχο του εορταστικού κλίματος, ένας «χριστουγεννιάτικος» Παπαδιαμάντης για τους λάτρεις του ύφους του, φαντάζει ιδανική επιλογή και όταν ευτυχήσει να δραματοποιηθεί εμπνευσμένα ως θεατρική πράξη, δεν μπορείς παρά να «προσυπογράψεις» την αποδοχή που δικαίως εισπράττει η παράσταση. Μιλάμε για τον «Αμερικάνο», μια θεατρική απόδοση του διηγήματος του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, σε σκηνοθεσία, ερμηνεία και όχι μόνο του Θανάση Σαράντου, που παρακολουθήσαμε στο θέατρο Αυλαία. Και τόσο η προσέλευση του κόσμου στο κατάμεστο θέατρο, όσο και το παρατεταμένο χειροκρότημα, επιβεβαίωσαν του λόγου το αληθές…

       Το διήγημα αφορά επιγραμματικά στην επιστροφή ενός ξενιτεμένου. Που άφησε το νησί του, τους δικούς του, την αγαπημένη του, πριν 25 χρόνια, για να αναζητήσει την τύχη του στην Αμερική, εκείνα τα «πέτρινα χρόνια» της μαζικής μετανάστευσης. Και αφού πρόκοψε οικονομικά, αποφάσισε να επιστρέψει στον τόπο του, παραμονές κάποιων Χριστουγέννων, ψάχνοντας να βρει το νήμα που θα τον συνδέσει με όσα άφησε πίσω… περιπλανιέται στα παλιά σοκάκια που άλλαξαν φορτωμένος νοσταλγία και θύμησες, προσκυνά στο ρημαγμένο πατρικό των πεθαμένων πια γονιών του, συναντιέται με παλιούς συντοπίτες που δεν  αναγνωρίζουν τον «ξένο», νοιώθει χαμένος, αποκομμένος από τις ρίζες και τη γλώσσα του,  αναζητά με λαχτάρα να μάθει για την παλιά αγαπημένη… Που ως πιστή Πηνελόπη στον Οδυσσέα της, δεν έπαψε να τον καρτερά όλα αυτά τα χρόνια κι ο ερχομός του θα φωτίσει απρόσμενα τα θλιβερά Χριστούγεννα και τις στερημένες από αγάπη ζωές και των δυο τους.

       Για το κείμενο του Α. Παπαδιαμάντη, σε μια ευφάνταστα στημένη παράσταση (+), δεν χρειάζεται προφανώς να πούμε πολλά. Οι πολυπληθείς θαυμαστές του «αγίου των γραμμάτων», αναγνωρίζουν στα έργα του τις σπουδαίες αρετές μιας μεστής απλότητας στη θεματολογία με εξαιρετικές ηθογραφικές αποτυπώσεις, βαθύτερες αναζητήσεις και δομημένους χαρακτήρες, σε συνδυασμό με λόγο ποιητικό, λυρικό, εύρυθμο, χάρη στην ιδιωματική χρήση της «παπαδιαμάντειας» γλώσσας. Στοιχεία σε πλεόνασμα στο συγκεκριμένο διήγημα, που αποπνέει ελληνικότητα, αυθεντικό συναίσθημα σε πολλαπλά επίπεδα, άρωμα τρυφερής νοσταλγίας, δοσμένα μέσα από άριστα δεμένη πλοκή που κορυφώνεται σταδιακά μέχρι τη λύτρωση. Αγγίζοντας με ειλικρίνεια και αμεσότητα τις ευαίσθητες πτυχές ενός χαρακτήρα τραγικά «διχασμένου» που πασχίζει να ισορροπήσει ανάμεσα στο «οικείο» και το «ξένο», ανάμεσα στην προσδοκία και την πραγματικότητα, την ελπίδα και τη διάψευσή της, με φόντο μια Ελλάδα «υπό φυγήν» και τότε και τώρα….

       Η σκηνική μεταφορά του διηγήματος -το οποίο παρέμεινε ανέπαφο- έδωσε στον σκηνοθέτη και ερμηνευτή Θανάση Σαράντο, την ευκαιρία μιας πρόκλησης, όπως συμβαίνει γενικότερα με παρόμοιες μεταφορές στατικών αφηγήσεων. Στην οποία ανταποκρίθηκε με ιδιαίτερα ευφυή τρόπο, διότι εστίασε και ανέδειξε τον κυρίαρχο λόγο με ευρηματική λιτότητα, χωρίς τη βοήθεια κανενός σκηνικού μέσου, παρά μόνο με τη συνδρομή ήχου, μουσικής και φωτισμών. Αξιοποιημένα όμως τόσο αποτελεσματικά μέσα στην απλότητά τους, που σε συνδυασμό με τα πολλαπλά πρόσωπα ερμηνευμένα από τον ίδιο, έδωσαν την αίσθηση θεατρικού όγκου και κυρίως μιας απόλυτης πληρότητας, σε σημείο οτιδήποτε παραπάνω να έμοιαζε περιττό. Ένα πρόσωπο επί σκηνής που πέραν του βασικού αφηγητή υποδύθηκε όλους τους χαρακτήρες του διηγήματος, μια ξύλινη βαλίτσα- σύμβολο ταξιδευτή και ένας μουσικός με το πιάνο του- περίπου ως συμπρωταγωνιστής με τους απρόβλεπτους ήχους και τις νοσταλγικές μουσικές του, ήταν  όλα όσα χρειαζόταν για μια μεστή, ουσιαστική δραματοποίηση και μια ατμοσφαιρική παράσταση με παιχνίδια φωτός και σκοταδιού εν μέσω νεφελώδους «ομίχλης»… Με απλούστατα μέσα, σε μια εντελώς άδεια σκηνή και χωρίς «ψαγμένα» ευρήματα ή τερτίπια, ο Θ. Σαράντος προσέφερε ουσία και αλήθεια σε ένα δρώμενο με αισθητική, ως ακριβές σκηνοθετικό στίγμα, που κατόπιν τούτων, δεν μπορεί παρά να χτυπήσει «στόχο στο κέντρο»…

       Όσο για την ερμηνεία ή μάλλον τις ερμηνείες του σε επίπεδο υποκριτικής, το πρώτο στοιχείο που ξεχώρισε ήταν και πάλι η επιτυχημένη σκηνοθεσία στις ακαριαίες αλλαγές προσώπων, όπου με μικρές λεπτομέρειες στην κινησιολογία, την αμφίεση, την εκφορά του λόγου, έδινε κάθε φορά τον διαφορετικό – ανδρικό ή γυναικείο- χαρακτήρα, αφαιρετικά, πειστικά και χωρίς την παραμικρή σύγχυση. Μια θαυμάσια απόδοση, με ενέργεια, συναίσθημα, ακρίβεια, άψογο συγχρονισμό, δουλεμένη κίνηση, έχοντας επιπλέον να αντιμετωπίσει πέραν των πολλαπλών ρόλων και την ξεχωριστή ιδιαιτερότητα του κειμένου με τη γλώσσα του Παπαδιαμάντη. Όπου στα αφηγηματικά μέρη, το σύνθετο και πυκνό νοηματικά συντακτικό της καθαρεύουσας με τις τεράστιες προτάσεις, δεν είναι προφανώς το… ευκολότερο για προφορικό, ρέοντα λόγο, προκειμένου να αποδοθεί σωστά ως νόημα, χωρίς να χάσει τον έμφυτο ρυθμό και αρμονία. Και επ’ αυτού, το αποτέλεσμα απέδειξε ότι προηγήθηκε επίπονη δουλειά. Το μόνο που ελαφρώς αδίκησε (-) την εκφορά του λόγου, ήταν ένα ανεβοκατέβασμα της έντασης, με συνέπεια να χάνονται συχνά οι καταλήξεις  λέξεων ή φράσεων.

       Όπως προαναφέραμε, η ζωντανή μουσική στο παρόν εγχείρημα συμπρωταγωνίστησε «συνομιλώντας» με τον αφηγητή και συμβάλλοντας περίπου στο μισό του αισθητικού αποτελέσματος. Καθώς συνόδευσε την παράσταση σε όλη τη διάρκεια και «έντυσε» τα κομβικά σημεία με ιδιαίτερα ηχοχρώματα, αξιοποιώντας εντελώς απρόβλεπτες δυνατότητες του πιάνου. Όπου άλλοτε ακούγαμε  λυρικές νότες κι άλλοτε τριξίματα, κρότους,  ήχους αγωνίας ή ένα  μελωδικό σαντούρι, με αξιοθαύμαστο συγχρονισμό στα κατάλληλα σημεία και με συνθέσεις ταιριαστές  στο κλίμα, αν και σε κάποια σημεία διακρίναμε (-) μονοτονία και ελλιπή έμπνευση, καθώς και έναν «βόμβο» μάλλον ενοχλητικό. Το «σκηνικό» συμπλήρωναν περιστασιακά ατμοί, δημιουργώντας «ποιητική» ατμόσφαιρα ομίχλης, ενισχυμένη από καλοδουλεμένους φωτισμούς με ευφάνταστες εναλλαγές, Εν ολίγοις, ένα εξαιρετικό καλλιτεχνικά δέσιμο λόγου, ήχου, μουσικής και φωτισμών…

       Εν κατακλείδι (=)
 πρόκειται για παράσταση που θα απολαύσουν ιδιαίτερα όσοι αγαπούν το έργο και τη γλώσσα του Παπαδιαμάντη, καθώς μέσα από μια ευρηματική σκηνοθεσία στη λιτότητά της και μια θαυμάσια ερμηνεία, αναδείχθηκε υποδειγματικά ο λυρικός του λόγος, προσφέροντας στον θεατή μία ώρα καλλιτεχνικής πληρότητας…

Πηγή: http://www.kulturosupa.gr/index.php/theatromania/amerikanos-eidame-17374/

Στον 'Αμερικάνο' Του Α. Παπαδιαμάντη Με Τον Θ. Σαράντο (κείμενο: Δήμητρα Λαμπροπούλου)

Μνήμες και παρόντα μπλεγμένα, σε ένα συνεχές παιχνίδι του χρόνου

Την ώρα που έφτασα στο θέατρο τα φώτα ήταν ακόμα ανοιχτά και ο μουσικός (Γιώργος Τζιαφέττας) ρύθμιζε τις χορδές από το σαντούρι του, "πόσο τέλειο ήχο έχει", σκέφτηκα. Δίπλα του ένα πιάνο έχασκε ανοιχτό δείχνοντας όλες του τις χορδές, πάντα έτοιμο να υποκύψει στα δάχτυλα που θα ακουμπήσουν πάνω του."Παιδιά ανοίγουμε πόρτες" ακούστηκε μια φωνή και ο μουσικός χάθηκε από τη σκηνή. Οι θεατές κάθισαν στις θέσεις τους, τα φώτα χαμήλωσαν, ο μουσικός ξαναεμφανίστηκε, κάθισε στο πιάνο του και άρχισε να παίζει. Γράμματα έτρεξαν μπροστά στα μάτια μας. Δασείες και ψιλές μιας άλλης εποχής μας κατέκλυσαν. Μια ψηλόλιγνη μορφή μπήκε από το βάθος της σκηνής με μια τεράστια βαλίτσα στο χέρι. Με πάτημα σταθερό και δυνατό ήρθε κοντά μας. Ο "Αμερικάνος" μόλις ξεκινούσε το ταξίδι του με συνεπιβάτες όλους εμάς και για αποσκευή τη ζωή του ολόκληρη.

κείμενο | δήμητρα λαμπροπούλου */* φωτογραφίες | τάσος θώμογλου */* επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης

Η παράσταση είναι μια θεατρική διασκευή του ομώνυμου έργου του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη που σκηνοθετεί και πρωταγωνιστεί ο Θανάσης Σαράντος, σε μουσική επιμέλεια Λ. Πηγούνη. Παραμονή Χριστουγέννων και στη Σκιάθο φτάνει ένας ξένος αλλιώτικος από τους άλλους. Είναι ένας Έλληνας μετανάστης, που γυρνάει από την Αμερική μετά από 20 χρόνια και ψάχνει να βρει ό,τι με πόνο άφησε πίσω φεύγοντας. Περιπλανιέται στο λιμάνι, στα καπηλειά, στα στενοσόκακα και μαζί περιπλανιέται στις αναμνήσεις του. Αναζητά με λαχτάρα να δει τους γονείς του και το πατρικό του σπίτι. Μα πιο πολύ από όλα ποθεί να βρει την αγάπη που άφησε πίσω του φεύγοντας.

Μνήμες και παρόντα μπλεγμένα αδιάσειστα σε ένα συνεχές παιχνίδι του χρόνου. Όλη η Σκιάθος ξεδιπλώνεται στα μάτια της φαντασίας των θεατών. Και εκείνα τα πρόσωπα, τόσο ρεαλιστικά δοσμένα, μέσα από τη ντοπιολαλιά τους τα βλέπεις να περνάνε από μπροστά σου ένα ένα. Ο μπακάλης, που κλέβει στο ζύγι, οι καπεταναίοι με τις ιστορίες του, οι πιωμένοι αχθοφόροι και το ξέφρενο γλέντι τους, τα μικρά παιδιά που τραγουδάνε τα παραδοσιακά κάλαντα από σπίτι σε σπίτι, η ερωτευμένη γυναίκα που τραγουδά για την αγάπη που της πήρε η ξενιτιά και η γριά η μαυροφορεμένη είναι εκεί, την ακούς, την βλέπεις να κάθεται μπροστά στην πυροστιά. Και όμως είναι έργο με ένα και μόνο ηθοποιό, με άμεσες και συνεχείς εναλλαγές των ρόλων. Το μπερέ, το κασκόλ ,ο φακός και εκείνος ο ήχος από τα κέρματα που πέφτουν στο τασάκι! Δεν μπορείς να τραβήξεις το βλέμμα από πάνω του. Οι συνοδοί του σε αυτό το ταξίδι επί σκηνής είναι η μουσική και οι φωτισμοί. Νότες βαριές και δυνατές από το πιάνο να επιτείνουν και να εκφράζουν την ένταση και την αγωνία. Νότες απαλές και τρυφερές από το σαντούρι να συνοδεύουν στιγμές αναπόλησης και χαράς. Χορδές που χρησιμοποιούνται πολύ διαφορετικά από τον παραδοσιακό τους ρόλο. Οι φωτισμοί δυνατοί, χαμηλοί, παίζουν με τα χρώματα και ακολουθούν και αυτοί τα γεγονότα. Το φως από το παράθυρο της αγαπημένης το έχω ακόμα μπροστά στα μάτια μου. Ένα ονειρικό σκηνικό ξεδιπλώνεται.

Ο γυρισμός του ξενιτεμένου είναι ένα θέμα που απασχόλησε πολύ τη λογοτεχνία, όμως ο "Αμερικάνος" του Παπαδιαμάντη είναι ένα κείμενο πολλαπλών αναγνώσεων. Ο πόνος του ξενιτεμένου για ό,τι έχασε και ό,τι ξέχασε από την πατρίδα, η χαρά του γυρισμού, η μοναξιά, η αντιμετώπιση της κοινωνίας στο "ξένο" και στο από αλλού φερμένο, ο τρόπος ζωής των ανθρώπων μιας άλλης εποχής, που όλο αλλάζει και όλο μένει ίδιος και τέλος η δύναμη της αληθινής αγάπης που νικά στον αγώνα δρόμου της ζωής και ας έχει εμπόδια το χρόνο και την απόσταση.

Κλείνοντας το κείμενο θέλω να παραθέσω 2 λόγια από τη συνομιλία που είχα με τον Θανάση Σαράντο. Του είπα λοιπόν ότι τον ένιωσα να έρχεται πολύ κοντά στο κοινό, "Είναι σωστή η αίσθησή σου", μου απάντησε. "Θέλω να βλέπω τους θεατές. στα μάτια. Από τα μάτια τους παίρνω την ενέργεια για να συνεχίσω." Και τότε κατάλαβα. Είναι αυτή η αμφίδρομη σχέση ,είναι αυτή η μαγεία μιας δυνατής παράστασης, είναι αυτή η μαγεία του θεάτρου.
κείμενο | δήμητρα λαμπροπούλου
φωτογραφίες | τάσος θώμογλου 
επιμέλεια | ιάκωβος καγκελίδης

Πηγή http://www.rejected.gr/subs/views/theater/o-amerikanos.html